Owoce leśne

31Jeżyny i maliny leśne najczęściej można spotkać na obrzeżach lasów, pól i łąk. Owoce jeżyny mają barwę popielato – niebieską albo czarną gdy są w pełni dojrzałe. W owocach jest dużo soli fosforu, żelaza, magnezu, wapnia oraz miedzi. Można je spożywać na surowo lub przetwarzać na wina, soki, kompoty, galaretki, marmolady i mrożonki. Owoce jeżyny pomocne są w przemianie materii, mają działanie wykrztuśne oraz moczopędne. Jeżynowy sok pomocny jest w stanach podgorączkowych a ich liście są częstym składnikiem mieszanek herbat. Ususzone liście jeżyny oraz owoce w medycynie naturalnej wykorzystywane są w przypadku biegunek i nieżycie żołądka. Jeśli mamy zamiar sami zbierać jeżynowe liście należy to robić zawsze przed kwitnieniem rośliny i należy je suszyć w zacienionym i przewiewnym miejscu. Owoce maliny leśnej zbiera się w lipcu i sierpniu. Są one bardzo smaczne i aromatyczne. Z wyglądu są takie same jak te sadzone w ogrodzie ale są znacznie mniejsze. Owoce maliny leśnej są bardzo cennym surowcem w przetwórstwie spożywczym. W owocach maliny znajduje się dużo cukrów, kwasy organiczne, pektyny, składniki mineralne miedzy innymi sole żelaza oraz witaminy z grupy B. W lecznictwie znalazły swe miejsce owoce suszone malin które stosuje się jako środek napotny a z liści przygotowuje się odwary pomocne w przypadku przewlekłych biegunek, krwawień zewnętrznych oraz w przypadku schorzeń jamy ustnej, gardła, krtani oraz dolegliwościach skóry.

Owoce poziomki ogrodowej są znane przez większość z nas ale owoce poziomki leśnej są bardziej od nich aromatyczne. Najsmaczniejsze są zaraz po zerwaniu z krzaczka. Jeśli mamy zamiar je przetwarzać to musimy się przygotować na to że owoce mogą stwardnieć, zmienić kolor na brązowy a niekiedy nawet zgorzknieć. Owoce poziomki leśnej sa również doskonałym owocem z którego można przygotować maseczkę dla każdego rodzaju cery. Pigwy są owocami bardzo bogatymi w witaminę C. Owoce mają barwę żółtą, są bardzo aromatyczne, z wyglądu podobne do jabłek lecz są mało soczyste a ich skórka i miąższ sa twarde przez co owoce nadają się jedynie do przetworzenia. W stanie surowym są bardzo niedobre. W owocach pigwy jest dużo pektyn więc doskonale nadają się one do przetwórstwa na galaretki, kompoty, marmolady, konfitury oraz można z nich wytwarzać ocukrzone owoce kandyzowane. Rokitnik czyli tak zwany dziki rozmaryn kwitnie w kwietniu albo maju. Kwiaty rokitnika mają barwę żółtą a jego owoce mają owalny kształt wielkości ziarnka grochu dojrzewające na przełomie września i października. Owoce rokitnika mają barwę pomarańczową. Owoce tej rośliny w stanie surowym nie nadają się do spożycia ale są doskonałe jeśli je przesypiemy cukrem i poczekamy aż puszczą sok. Witamina C zawarta w owocach rokitnika należy do bardzo trwałych.

Berberys, czarny bez, dzika róża i głóg

71Berberys w lecznictwie naturalnym był już znany w dawnych czasach . W siedemnastym wieku lekarze angielscy stosowali owoce berberysu do leczenia dolegliwości wątrobowych. Berberys ma jagody zebrane w zwisające grona. Owoce berberysu mają kolor czerwony i zawierają dużo witaminy C. Niestety owoce berberysu nie nadają się do bezpośredniego spożycia gdyż jagody w stanie surowym są bardzo kwaśne ale można z nich sporządzać konfitury, marmolady, różnorodne nalewki na bazie alkoholu. Przetwory z berberysu szczególnie polecane są na poprawę apetytu, w stanach gorączkowych oraz mają działanie przyspieszające przemianę materii. Bez czarny można spotkać w lasach i w parkach. Kwitnie on w maju i czerwcu. Kwiaty bzu czarnego mają kolor biały natomiast owoce dojrzewają w sierpniu i wrześniu i mają kolor czarny. Zbiera się i przetwarza jedynie owoce w pełni dojrzałe gdyż niedojrzałe zawierają szkodliwy dla organizmu ludzkiego kwas pruski. W owocach znajduje się kwasy organiczne, witaminy C, PP oraz z grupy B. Sok z owoców bzu czarnego ma intensywny fioletowy kolor więc często stosowny jest jako naturalny barwnik do przetworów owocowych. Suszone owoce oraz kwiaty stosuje się w przypadku zapalenia dróg oddechowych. Sok z bzu ma działanie łagodzące migreny i nerwobóle. Powidła regulują przemianę materii gdyż mają działanie przeciwbiegunkowe.

Na polskich bezdrożach można spotkać około dwudziestu gatunków dzikich róż które mogą być wykorzystywane do celów leczniczych. Krzewy dzikiej róży kwitną w maju a ich owoce dojrzewają na przełomie września i października. Kwiaty i owoce pomocne są w przypadku niedoboru witaminy C, jeśli stosuje się dietę wrzodową, w przypadku osłabienia czynności przewodu pokarmowego, biegunkach oraz schorzeniach wątroby, nerek i dróg żółciowych. Jako ciekawostkę można podać że owoce dzikiej róży mają dziesięć razy więcej witaminy C niż cytryna. Najczęściej wykorzystywane są w przetwórstwie spożywczym do wyrobu win, dżemów, konfitur, soków a w farmaceutyce do wyrobu preparatów witaminowych oraz wzmacniających. W miąższu owocu dzikiej róży oprócz witaminy C znajduje się witamina K, B jeden, B dwa, PP oraz sole mineralne, cukry i kwasy organiczne. Z wysuszonych w temperaturze trzydziestu stopni Celsjusza płatków róż można przyrządzać herbatki lub przetwory. Owoce dzikiej róży zbiera się przed pierwszymi przymrozkami kiedy to mają intensywną czerwoną barwę. Kwiaty głogu można zobaczyć w maju i czerwcu. Kwiaty są miododajne i mają barwę białą lub różową. Owoce mają kolor intensywnie czerwony i zawierają dużo witaminy B jeden. Owoce mają gorzkawo – kwaśny smak. Można z nich przygotować soki, kompoty, galaretki, dżemy. Kwiaty i owoce służą do produkcji leków które są stosowane do leczenia chorób serca oraz niewydolności krążenia.

Maślaki

Maślak żółtawy to również grzyb objęty w naszym kraju ochroną. Czerwona lista roślin i grzybów Polski zakwalifikowała go jako gatunek wymierający. Niestety, jego szanse na przetrwanie oceniane są jako zerowe – tym bardziej, że nie da się wyeliminować czynników przyczyniających się do takiego właśnie stanu rzeczy. Jest to przedstawiciel rodziny borowikowatych. Jest grzybem jadalnym. Bywa niekiedy mylony z maślakiem żółtym. Jeżeli chodzi o środowisko występowania, to upodobała sobie w szczególności kwaśne torfowiska. Znakomicie czuje się pod takimi drzewami jak modrzewie oraz sosny zwyczajne, ponadto spotkać go można także w kosodrzewinie. Jego kapelusz jest gładki i śliski – pokrywa go śluz. Odznacza się żółtopomarańczową barwą. Jego średnica mieści się w granicach pomiędzy czterema centymetrami a piętnastoma. Trzon natomiast odznacza się maczugowatym albo też cylindrycznym kształtem. Na górze zakończony jest pierścieniem. Maślak żółtawy nie posiada jakiegoś specjalnie wyrazistego zapachu.

Maślak trydencki to grzyb podlegający w Polsce ścisłej ochronie. Czerwona lista roślin i grzybów Polski zaliczyła go do gatunków wymierających – podobnie jak w wielu innych podobnych przypadkach, tak i tutaj gatunek ma w zasadzie zerowe szanse na przetrwania, ponieważ nie ma sposobu na wyeliminowanie czynników mu zagrażających. Jest to jadalny grzyb, aczkolwiek jego walory kulinarne w porównaniu z wieloma innymi maślakami są znacznie gorsze. Zdecydowanie najlepszy jest w wersji marynowanej, ale pod warunkiem, że zamarynowany zostanie z bardziej smacznymi od siebie grzybami. Jeżeli chodzi o wygląd zewnętrzny, to trzon tego grzyba osiąga wysokość od czterech do jedenastu centymetrów. Odznacza się cylindrycznym kształtem albo jest pękaty. Kapelusz z kolei posiada średnicę mieszczącą się w przedziale pomiędzy pięcioma a piętnastoma centymetrami. Maślak trydencki preferuje zdecydowanie wapienne gleby. Z drzew upodobał sobie towarzystwo wyłącznie modrzewi. Spotykany jest od lipca do października.

Maślak dęty to również grzyb w naszym kraju chroniony. Czerwona lista roślin i grzybów Polski sklasyfikowała go jako gatunek rzadki. Jest to przedstawiciel rodziny maślakowatych – wcześniej zaliczany był do rodziny borowikowatych. Jest grzybem co prawda jadalnym, aczkolwiek jego kulinarne walory oceniane są bardzo nisko. Najczęściej spotkać go można na obszarach górskich. Z drzew lubi towarzystwo tylko i wyłącznie modrzewi. Występuje w okresie pomiędzy miesiącami sierpniem oraz październikiem. Jeśli chodzi o jego zewnętrzny wygląd, to na wysokość jego trzon osiąga od sześciu centymetrów do dwunastu, na grubość natomiast maksymalnie do dwóch. Kapelusz z kolei ma średnicę wynoszącą od czterech do co najwyżej dwunastu centymetrów. Odznacza się cynamonowordzawą barwą. Trzon posiada taki sam kolor – z tym zastrzeżeniem, że jest to trochę jaśniejszy odcień. Na pierwszy rzut oka mocno nie wprawieni grzybiarze pomylić mogą maślaka dętego z bardzo popularnymi pieprznikami jadalnymi – czyli kurkami.

Mchy – długoszyj piłkowany i drabik drzewkowaty

Długoszyj piłkowany to jeszcze jeden z gatunków mchów. Jest on przedstawicielem rodziny podsadnikowatych. Występuje on także i na terenie naszego kraju, gdzie jest objęty całkowitą ochroną. Generalnie rzecz biorąc, najliczniejsze stanowiska tej rośliny występują na kontynencie europejskim. Nie mniej jednak znalezione zostały stanowiska tego mchu także i w innych miejscach na świecie, jak dla przykładu w Ameryce Północnej – ze szczególnym wskazaniem na Kanadę. Roślina ta preferuje stanowiska znajdujące się w cieniu oraz odznaczające się dużym dość stopniem wilgotności. Preferuje podłoża organiczne, a zwłaszcza takie, które posiadają odzwierzęce pochodzenie. Mogą to także być rozkładające się rośliny, ewentualnie gnijące pniaki. Wysokość łodygi tej rośliny mieści się w przedziale pomiędzy pół centymetra a trzema centymetrami. Liście z kolei posiadają kształt delikatnie jajowaty. Najbardziej szerokie są one mniej więcej pośrodku. Seta ma barwę żółtoczerwoną, a dorasta do około trzech centymetrów.

Drabik drzewkowaty to jeszcze jeden z bardzo wielu gatunków mchów. Jest on przedstawicielem rodziny drabikowatych. Na terenie naszego kraju jest to dość pospolity gatunek, nie mniej jednak podlega on częściowej ochronie. Zdecydowanie najczęściej rośnie on na nizinach. Poza tym w naszym kraju mech ten zarodnikuje w miesiącach październiku oraz w listopadzie. Łodyżki tej rośliny osiągają wysokość mieszczącą się w przedziale pomiędzy dwoma centymetrami a dziesięcioma. Na górze są one delikatnie rozgałęzione i przypominają do złudzenia niewielkie drzewa (stąd też zresztą nazwa tego gatunku). Liście z kolei odznaczają się formą łodyżkowatą. Na długość osmagają one mniej więcej trzy milimetry, natomiast ich szerokość sięga niespełna dwóch milimetrów. Na końcach są one także delikatnie postrzępione. Jeśli zaś chodzi o puszkę zarodni, to odznacza się ona jasną, brązową barwą. Drabika drzewkowatego spotkać można na takich obszarach jak podmokłe łąki czy też torfowiska – jednakże tylko te niskie.

Niejadalne grzyby

Maślanka korzeniasta to również przedstawicielka grzybów niejadalnych. Należy ona do rodziny pierścieniakowatych. Grzyb ten występuje w lasach iglastych na pniakach drzew, które są w bardzo wysokim stopniu zmurszałe. Upodobał sobie w szczególności świerki. Pojawia się w lasach pomiędzy miesiącami sierpniem a listopadem. Zazwyczaj spotykany jest jako pojedyncze egzemplarze, chociaż i niekiedy – jednak zdecydowanie rzadziej – pojawia się w bardzo nielicznych grupkach. Średnica jego kapelusza mieści się w przedziale pomiędzy dwoma centymetrami a sześcioma. Kapelusz ma lekko żółtawe oraz brązowawe zabarwienie. Jego powierzchnię pokrywa biała osłona, która występuje tylko u młodych osobników, u starych natomiast jej nie ma. Trzon tego grzyba charakteryzuje się między innymi tym, że posiada stosunkowo duży korzeń. Pod względem kolorystycznym zbliżony jest do kapelusza – z tym, że może nieco ciemniejszy. Miąższ jest w smaku bardzo gorzki oraz wydziela nieprzyjemny, podobny do stęchlizny zapach. Mądziak psi to jeden z rozlicznych przedstawicieli grzybów niejadalnych. Należy on do rodziny sromotnikowatych. W naszym kraju jest on objęty ochroną. Czerwona lista roślin i grzybów Polski zakwalifikowała go jako gatunek narażony na wyginięcie. Występuje w lasach liściastych. Lubi stanowiska zacienione o dużym stopniu wilgotności. Rzadko kiedy spotkać można pojedyncze okazy – jeśli już, to grzyb ten rośnie w grupach. Pojawia się w porze letniej oraz jesiennej. Bardzo podobny jest do niego mądziak malinowy. Owocnik tego grzyba charakteryzuje się jajowatym kształtem. Dojrzały może osiągnąć wysokość nawet i szesnastu centymetrów, zaś na grubość maksymalnie jeden centymetr. Kapelusz natomiast odznacza się stożkowatą formą. Młode osobniki charakteryzują się całkiem przyjemnym zapachem, co w miarę upływu czasu zmienia się na niekorzyść. Ciekawostką może być tutaj informacja, że w momencie, kiedy zarodniki tego grzyba zostaną rozsiane, jego kapelusz oraz trzon zmieniają swój kolor na morelowy.

Mleczaj omszony to także grzyb niejadalny. Przyczyną tego jest jego bardzo ostry smak – co prawda są sposoby, aby go zminimalizować, aczkolwiek grzybów tych się raczej nie zbiera. J Mleczaj omszony jest przedstawicielem rodziny gołąbkowatych. Spotkać go można w bardzo wielu różnych miejscach, dla przykładu w liściastych lasach, na torfowiskach, w parkach i ogrodach. Upodobał sobie w szczególności towarzystwo brzóz. Występuje w okresie pomiędzy miesiącami sierpniem a listopadem. Średnica kapelusza tego grzyba mieści się w przedziale pomiędzy pięcioma centymetrami a dwunastoma. Odznacza się kolorem bladoróżowym. Jeżeli powietrze jest wilgotne, powierzchnia kapelusza staje się lekko lepka – ma jednak to do siebie, że stosunkowo szybko wysycha. Miąższ odznacza się białym kolorem – nie ulega on zmianie nawet po przekrojeniu. Wydzielane przez niego mleczko również jest białe. Trzon tego grzyba posiada cylindryczny kształt i lekko różowate zabarwienie, w środku natomiast jest całkowicie pusty.